افزایش هزینه انرژی در سالهای اخیر به یکی از مهمترین چالشهای صنایع تبدیل شده است. کارخانههای فرآوری برای ادامه فعالیت خود به منابع انرژی مانند برق، گاز و سوخت وابستهاند و هرگونه افزایش در قیمت این منابع میتواند هزینه تولید را به طور مستقیم بالا ببرد. در چنین شرایطی مدیران کارخانهها ناچارند راهکارهایی پیدا کنند تا هم هزینهها را کنترل کنند و هم توان رقابت در بازار را از دست ندهند. به همین دلیل، بسیاری از واحدهای صنعتی در مواجهه با افزایش قیمت انرژی، سیاستهای مدیریتی و فنی خود را بازنگری میکنند.
بازنگری در الگوی مصرف انرژی
اولین واکنش بسیاری از کارخانهها بررسی دقیق نحوه مصرف انرژی در بخشهای مختلف تولید است. در بسیاری از واحدهای صنعتی، بخشی از انرژی به دلیل فرسودگی تجهیزات یا مدیریت نامناسب مصرف هدر میرود. بنابراین کارخانهها تلاش میکنند با انجام «ممیزی انرژی» مصرف واقعی هر بخش را اندازهگیری کنند.
در این مرحله معمولاً اقداماتی ساده اما مؤثر انجام میشود، مانند:
• بررسی عملکرد تجهیزات و شناسایی دستگاههای پرمصرف
• بهبود عایقکاری خطوط بخار، لولهها و مخازن
افزایش بهرهوری و نوسازی تجهیزات
یکی از مهمترین راهکارها برای مقابله با افزایش قیمت انرژی، افزایش بهرهوری در خطوط تولید است. بسیاری از کارخانهها متوجه میشوند که تجهیزات قدیمی مصرف انرژی بالایی دارند و در بلندمدت هزینه بیشتری ایجاد میکنند. به همین دلیل در دورههایی که قیمت انرژی افزایش مییابد، سرمایهگذاری برای نوسازی ماشینآلات اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نمونههایی از این اقدامات عبارتاند از:
• استفاده از موتورهای صنعتی با راندمان بالا
• • نصب سیستمهای کنترل دور برای تنظیم مصرف برق
تغییر در برنامهریزی تولید
افزایش قیمت انرژی گاهی کارخانهها را مجبور میکند در زمانبندی تولید خود نیز تغییراتی ایجاد کنند. در برخی کشورها هزینه برق در ساعات مختلف شبانهروز متفاوت است و در ساعات کمباری ارزانتر محاسبه میشود. به همین دلیل برخی کارخانهها تلاش میکنند بخشی از فعالیتهای انرژیبر خود را به این ساعات منتقل کنند.
در مواردی نیز کارخانهها ممکن است:
• حجم تولید را به طور موقت کاهش دهند
• برخی خطوط پرمصرف را فقط در زمانهای خاص فعال کنند
تأثیر بر قیمت محصول
افزایش هزینه انرژی معمولاً بر قیمت نهایی محصولات نیز تأثیر میگذارد. انرژی یکی از اجزای اصلی هزینه تولید است و وقتی قیمت آن بالا میرود، کارخانهها ناچارند بخشی از این افزایش را در قیمت کالا لحاظ کنند. با این حال این کار همیشه ساده نیست، زیرا در بازارهای رقابتی افزایش قیمت ممکن است باعث کاهش تقاضا یا از دست رفتن سهم بازار شود.
به همین دلیل بسیاری از کارخانهها تلاش میکنند ابتدا با کاهش مصرف و بهبود بهرهوری، اثر افزایش قیمت انرژی را کنترل کنند و فقط در صورت ضرورت قیمت محصول را افزایش دهند.
استفاده از منابع انرژی جایگزین
یکی دیگر از راهکارهایی که برخی کارخانهها دنبال میکنند، استفاده از منابع انرژی متنوعتر است. وابستگی کامل به یک نوع انرژی میتواند ریسک زیادی ایجاد کند، بهویژه زمانی که قیمت آن به سرعت افزایش مییابد.
در سالهای اخیر برخی صنایع به سمت گزینههایی مانند انرژی خورشیدی یا سیستمهای تولید همزمان برق و حرارت حرکت کردهاند. هرچند این منابع هنوز در بسیاری از کارخانهها سهم محدودی دارند، اما میتوانند در بلندمدت به کاهش وابستگی به انرژیهای پرهزینه کمک کنند.
نقش مدیریت و برنامهریزی
افزایش هزینه انرژی باعث میشود مدیریت کارخانهها توجه بیشتری به موضوع بهرهوری انرژی داشته باشد. در بسیاری از واحدهای صنعتی، سیستمهای پایش مصرف انرژی ایجاد میشود تا مدیران بتوانند اطلاعات دقیقتری درباره میزان مصرف در بخشهای مختلف به دست آورند.
با استفاده از این اطلاعات، تصمیمگیری درباره سرمایهگذاری در فناوریهای جدید، بهینهسازی فرآیندها و کنترل هزینهها آسانتر میشود. در واقع مدیریت انرژی به تدریج از یک اقدام مقطعی به بخشی از برنامهریزی بلندمدت کارخانه تبدیل میشود.
افزایش قیمت انرژی برای کارخانههای فرآوری یک چالش جدی محسوب میشود، زیرا انرژی بخش مهمی از هزینه تولید را تشکیل میدهد. با این حال بسیاری از کارخانهها با اتخاذ راهکارهایی مانند کاهش مصرف، افزایش بهرهوری تجهیزات، تغییر برنامه تولید و استفاده از منابع انرژی متنوع تلاش میکنند اثر این افزایش هزینه را کنترل کنند. در بسیاری از موارد، همین فشار ناشی از افزایش قیمت انرژی باعث میشود صنایع به سمت فناوریهای کارآمدتر و مدیریت دقیقتر منابع حرکت کنند و در نهایت تولیدی پایدارتر و رقابتیتر داشته باشند.
